Latest News

Τριάντα χρόνια μετά το Τσερνομπίλ

Ήταν τις πρώτες ώρες της 26ης Απριλίου του 1986, όταν μια κακότεχνη δοκιμή στο πυρηνικό εργοστάσιο της τότε σοβιετικής Ουκρανίας προκάλεσε την κατάρρευση που εξάπλωσε θανατηφόρα σύννεφα ατομικού υλικού στην ατμόσφαιρα, αναγκάζοντας δεκάδες χιλιάδες ανθρώπους να εγκαταλείψουν τα σπίτια τους.




Πρόκειται για τον Πυρηνικό Σταθμό Παραγωγής Ενέργειας του Τσερνομπίλ που βρίσκεται στην εγκαταλελειμμένη πλέον κωμόπολη Πρίπιατ της Ουκρανίας, ο οποίος είχε τεθεί σε λειτουργία το 1977, ως πρότυπο πυρηνικό εργοστάσιο για τη Σοβιετική Ένωση. Όμως, το βράδυ της Παρασκευής 25 Απριλίου 1986, ο διοικητής του ατομικού σταθμού «Β. Ι. Λένιν», όπως ήταν γνωστό το πυρηνικό εργοστάσιο παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας του Τσερνομπίλ, διέταξε την διεξαγωγή ενός πειράματος που θα ήταν μοιραίο για τον ίδιο αλλά και χιλιάδες ανθρώπους στην Ουκρανία (που άνηκε τότε στη  Σοβιετική Ένωση) και την Ευρώπη. Αυτό το πείραμα είχε ως στόχο την αύξηση της ασφάλειας του αντιδραστήρα 4, στην περίπτωση που για οποιονδήποτε λόγο εμφανιζόταν πρόβλημα στην παροχή ηλεκτρικής ενέργειας προς το σύστημα που ήταν επιφορτισμένο με την ψύξη του πυρήνα μέσω αντλιών νερού.

Με λίγα λόγια, οι τεχνικοί θα επιχειρούσαν να αξιοποιήσουν τον ατμό που παράγει ένας πυρηνικός αντιδραστήρας, ακόμα και όταν είναι κλειστός για να παράγουν ηλεκτρική ενέργεια, η οποία θα κινούσε τις αντλίες που ήταν απαραίτητες για την διακίνηση των 28 τόνων νερού με τους οποίους λειτουργούσε το σύστημα ψύξης του πυρήνα όπου βρισκόταν το καύσιμο (ένα μείγμα ουρανίου-γραφίτη). Το πείραμα επιλέχθηκε να πραγματοποιηθεί στον αντιδραστήρα 4, διότι είχε κατασκευαστεί μόλις τρία χρόνια πριν, με ό,τι καλύτερο διέθετε η τότε Σοβιετική τεχνογνωσία. Σύμφωνα με το σχέδιο, αρχικά οι τεχνικοί κατέβασαν την θερμική ισχύ του αντιδραστήρα στα 700MW. Όμως, ο σχηματισμός μεγάλης ποσότητας του αερίου Xenon-135 οδήγησε στην περαιτέρω μείωση της ισχύος του αντιδραστήρα, καθώς το ισότοπο αυτό έχει την ιδιότητα να απορροφά νετρόνια. Όμως, ένας λανθασμένος χειρισμός των ράβδων ελέγχου, οδήγησε σε μεγαλύτερη πτώση της ισχύος του αντιδραστήρα, μέχρι που έφτασε στα 30ΜW. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα τη μόλυνση του αντιδραστήρα με Xenon-135, και έτσι αποφασίστηκε να αφαιρέσουν τους περισσότερους ράβδους ελέγχου από τον αντιδραστήρα, χειροκίνητα, προκειμένου η ισχύς να επανέλθει σε επιθυμητά επίπεδα. Ευτυχώς, με αυτόν τον τρόπο, η ισχύς ανέβηκε στα 200 MW, αν και το προβλεπόμενο που έπρεπε να επιτευχθεί ήταν στα 700MW.

Παρά τις όλες δυσκολίες, το πείραμα συνεχίστηκε με τον αντιδραστήρα να εμφανίζει προβλήματα, ενώ παράλληλα ενεργοποίησαν κι άλλες αντλίες νερού, αυξάνοντας την παροχή στο σύστημα ψύξης. Αυτή η αυξημένη ροή νερού οδήγησε σε μείωση των φυσαλίδων ατμού μέσα στον αντιδραστήρα και είχε ως συνέπεια την επιβράδυνση της σχάσης, καθώς το νερό απορροφά νετρόνια. Το προσωπικό της αίθουσας ελέγχου αντέδρασε κλείνοντας δύο από τις αντλίες νερού, προκειμένου να αυξηθεί η πίεση και σηκώνοντας χειροκίνητα περισσότερες ράβδους ελέγχου, προκειμένου να αυξηθεί η ισχύς. Πλέον, η κατάσταση του αντιδραστήρα 4 ήταν εντελώς ασταθής, ενώ απέμεναν 18 ράβδοι ελέγχου κατεβασμένοι έναντι 28 που έπρεπε να υπάρχουν για λόγους ασφαλείας. Το αυτόματο σύστημα ελέγχου των ράβδων καθώς και άλλα αυτοματοποιημένα συστήματα ελέγχου είχαν απενεργοποιηθεί, ενώ η ροή ψύξης νερού μειώθηκε, προκειμένου να παραχθεί ατμός μέσα στον αντιδραστήρα 4. Στη συνέχεια, το κέντρο ελέγχου διέκοψε την παροχή ατμού στην τουρμπίνα και ενεργοποίησε τέσσερις εφεδρικές γεννήτριες ντίζελ. Όμως όσο η τουρμπίνα μείωνε την ισχύ της, λόγω διακοπής της παροχής ατμού, η ροή νερού στο σύστημα ψύξης μειωνόταν, με αποτέλεσμα να αυξάνεται δυσανάλογα η θερμική ισχύς του αντιδραστήρα ουρανίου-γραφίτη, οδηγώντας σε γρήγορη μετατροπή του νερού σε ατμό και αυξάνοντας την ισχύ σε μη επιτρεπτά όρια. Η κατάσταση είχε φτάσει σε αδιέξοδο και το κέντρο ελέγχου υποχρεωτικά ξεκίνησε τη διαδικασία επείγουσας διακοπής της λειτουργίας του αντιδραστήρα, το οποίο κατεβάζει όλες τις ράβδους, οδηγώντας σε απενεργοποίηση του αντιδραστήρα. Μόλις εισήλθαν και οι 235 ράβδοι στον πυρήνα, η αλυσιδωτή αντίδραση αντί να μειωθεί, επιταχύνθηκε. Το αποτέλεσμα ήταν το αντίθετο από το αναμενόμενο. Μέσα σε τρία δευτερόλεπτα, η ισχύς του αντιδραστήρα έφτασε τα 530MW, ο πυρήνας υπερθερμάνθηκε και έγινε η αρχική έκρηξη. Από την έκρηξη καταστράφηκε το κτήριο του αντιδραστήρα, κι έσπασαν πολλές σωληνώσεις από το κύκλωμα ψύξης, ενώ διέφυγε στην ατμόσφαιρα σημαντική ποσότητα ραδιενεργών υλικών. Δύο με τρία δευτερόλεπτα αργότερα ακολούθησε μία δεύτερη, ισχυρότερη έκρηξη. Η πηγή της δεύτερης έκρηξης δεν είναι σαφής. Σύμφωνα με μία υπόθεση, ενδέχεται να οφείλεται στο υδρογόνο που παρήχθη από την αντίδραση του Ζιρκονίου των στηλών καυσίμου με τον υπέρθερμο ατμό. Ωστόσο η αναλογία των ισοτόπων Xenon που μετρήθηκαν μετά το συμβάν δείχνει ότι πρόκειται για πυρηνική έκρηξη, που προκλήθηκε όταν κάποιο τμήμα του πυρήνα κατέστη υπερκρίσιμο. Φλεγόμενα ραδιενεργά υλικά εκτοξεύθηκαν έξω από τον αντιδραστήρα και λόγω της υψηλής θερμοκρασίας του πυρήνα δημιουργήθηκε ένα εισερχόμενο ρεύμα αέρα που έβαλε φωτιά στον καυτό γραφίτη του πυρήνα. Από τις εκρήξεις και την φωτιά απελευθερώθηκαν στην ατμόσφαιρα μεγάλες ποσότητες ραδιενεργών ουσιών. Στο εσωτερικό του αντιδραστήρα η ραδιενέργεια είχε φτάσει σε τέτοια επίπεδα που τα όργανα μέτρησης έβγαιναν εκτός κλίμακας. Ο Ακίμοφ που ήταν στο κέντρο ελέγχου, πιστεύοντας ότι τα όργανα μέτρησης ραδιενέργειας του έδιναν λάθος μετρήσεις, διέταξε το προσωπικό να παραμείνει στον αντιδραστήρα για να τον τροφοδοτήσει με νερό ψύξης. Έτσι, κανείς δεν φορούσε προστατευτικό εξοπλισμό, ούτε ο ίδιος ο Ακίμοφ, με αποτέλεσμα οι περισσότεροι να πεθάνουν μέσα σε 2-3 εβδομάδες από την υπερβολική έκθεση σε ραδιενέργεια.

Δεκαπέντε λεπτά μετά, έσπευσαν οι πρώτοι πυροσβέστες του Τσερνομπίλ για να σβήσουν τις φωτιές, με πολλούς από αυτούς να πεθάνουν μέσα σε δύο εβδομάδες από τη ραδιενέργεια. Εν τέλει, την φωτιά την έσβησαν αρκετές μέρες μετά με παρέμβαση στρατιωτικών ελικοπτέρων που έριξαν 5000 τόνους άμμου, τσιμέντου και ειδικών υλικών, ενώ παράλληλα υπήρξε έγχυση υγρού αζώτου στο εσωτερικό του.
Παρά το τραγικό ατύχημα και την προφανή ραδιενεργή μόλυνση με επικίνδυνα ισότοπα όλης της περιοχής, οι σοβιετικές αρχές επέλεξαν αρχικά να αποκρύψουν το γεγονός. Δεν διέταξαν καν την εκκένωση της γειτονικής πόλης Πρίπιατ, όπου κατοικούσαν 50.000 άτομα, κυρίως εργαζόμενοι του σταθμού. Ο κόσμος συνέχισε την επόμενη ημέρα τη ζωή του σαν να μην συνέβαινε τίποτα, παρά το γεγονός ότι δεκάδες άτομα αρρώστησαν κατά τη διάρκεια της ημέρας. Η απόπειρα συγκάλυψης για να προστατευθεί το σοβιετικό γόητρο ήταν τέτοια που η ηγεσία του Κομμουνιστικού Κόμματος δεν έκρινε καν σκόπιμο να ενημερώσει τις διεθνείς υπηρεσίες ατομικής ενέργειας για τον κίνδυνο μόλυνσης, ενώ ο ευρύτερος πληθυσμός ενημερώθηκε για το ατύχημα δύο μέρες μετά με ένα ρεπορτάζ μόλις 20 δευτερολέπτων που έπαιξε στην κρατική τηλεόραση όταν πια η ραδιενέργεια είχε ξεφύγει από την σοβιετική επικράτεια. Ουσιαστικά, οι Σοβιετικοί παραδέχτηκαν το γεγονός επίσημα, όταν η ραδιενέργεια ανιχνεύθηκε στο ατομικό εργοστάσιο Forsmark της Σουηδίας, 1000 χιλιόμετρα μακριά από το Τσερνομπίλ, από επιστήμονες που έκαναν έλεγχο ρουτίνας. Η εκκένωση του Πρίπιατ ξεκίνησε στις δύο το μεσημέρι της 27ης Απριλίου. Οι Αρχές για να υποβαθμίσουν το γεγονός έλεγαν στους κατοίκους ότι θα φύγουν μόνο για τρεις μέρες και τους καλούσαν να πάρουν μόνο τα απαραίτητα. Αμέσως μετά όμως, το Τσερνομπίλ αποκλείστηκε σε μια ζώνη ακτίνας 30 χιλιομέτρων, που παραμένει στη θέση της ακόμα και σήμερα. Συνολικά, 135.000 άτομα υποχρεώθηκαν να εγκαταλείψουν τα σπίτια τους από την περιοχή.  Ελάχιστοι επέστρεψαν και αυτοί παράνομα, κυρίως γέροι που ήθελαν να πεθάνουν στο σπίτι τους παρότι γνώριζαν την μόλυνση της περιοχής.

Από το ίδιο το τραγικό ατύχημα στον αντιδραστήρα 4, όλο το προσωπικό και τα μέλη των διασωστικών συνεργείων (237 άτομα συνολικά) αρρώστησαν από τα υψηλά επίπεδα ραδιενέργειας. Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία, 31 πέθαναν μέσα σε μόλις τρεις μήνες. Για τους υπόλοιπους, η Σοβιετική Ένωση δεν έδωσε ποτέ στοιχεία, άλλωστε πέντε χρόνια μετά διαλύθηκε ως κρατική οντότητα και η Ουκρανία απέκτησε την ανεξαρτησία της.
Σοβιετικοί και άλλοι επιστήμονες κατέγραφαν τα δεδομένα για τη μόλυνση του αέρα, των καλλιεργήσιμων εκτάσεων, των τροφίμων και των κατοικημένων περιοχών. Ο συστηματικός έλεγχος για τη μόλυνση από ραδιενέργεια συνεχίστηκε και μετά την πτώση της Σοβιετικής Ένωσης και συνεχίζεται και σήμερα. Τα αποτελέσματα συγκεντρώνει και δημοσιοποιεί μεταξύ άλλων και η Διεθνής Επιτροπή Ατομικής Ενέργειας, ανά πέντε ή δέκα έτη.

Μάρτυρας του ολέθριου ατυχήματος παραμένει και σήμερα μια περιοχή τεσσάρων τετραγωνικών χιλιομέτρων γύρω από τον αντιδραστήρα όπου υπήρχε ένα πυκνό δάσος με πεύκα που κυριολεκτικά ερημώθηκε. Τα πεύκα έγιναν κόκκινα και πέθαναν, με αποτέλεσμα το πευκοδάσος να περάσει στην ιστορία ως το «κόκκινο δάσος». Τα περισσότερα ζώα που υπήρχαν στην περιοχή αυτή μεταφέρθηκαν μακριά και όσα έμειναν εκεί πέθαναν πολύ γρήγορα.
Όμως η ραδιενέργεια δρα ύπουλα, δημιουργώντας καρκίνo στους επιζήσαντες. Σύμφωνα με ειδική έκθεση του «Τσερνομπίλ Φόρουμ» το 2005, τις μεγαλύτερες συνέπειες υπέστησαν τα παιδιά που εμφάνισαν καρκίνο του θυρεοειδούς και αναφέρθηκαν πάνω από 4000 τέτοιες περιπτώσεις. Όσον αφορά τους θανάτους, η έκθεση τόνιζε ότι δεν μπορεί να υπάρξει αξιόπιστη μέτρηση των θανάτων από καρκίνο που συνδέονται άμεσα με το ατύχημα.  Ωστόσο, προχωρούσε στην εκτίμηση ότι οι θάνατοι από καρκίνο μπορούν να φτάσουν τους 4000 περίπου στο σύνολο των 5.000.000 κατοίκων στις περιοχές που μολύνθηκαν με ραδιενέργεια. Παράλληλα, η μελέτη άφηνε αιχμές για την ελλιπή ενημέρωση των επιζώντων, που θεωρούσαν τον εαυτό τους «καταδικασμένο» από τη ραδιενέργεια, πράγμα που σε πολλές περιπτώσεις οδηγούσε σε ψυχολογικές διαταραχές, ακόμα και σε χρήση ναρκωτικών ουσιών.  Ωστόσο, τα αποτελέσματα αυτής της μελέτης και των υπόλοιπων επίσημων ερευνών που ακολούθησαν έχουν τεθεί πολλές φορές σε αμφισβήτηση.

Το ατύχημα στο Τσερνομπίλ είχε επιπτώσεις στις περισσότερες χώρες της Ευρώπης, με τη δυτική, ανατολική και βόρεια Ευρώπη να δέχεται το μεγαλύτερο ποσοστό ραδιενεργών ισοτόπων. Βλέπουμε όμως ότι ακόμα και σήμερα υπάρχουν περιορισμοί στη διακίνηση τροφίμων σε χώρες της Ευρώπης. Τριάντα χρόνια μετά, το πρόβλημα εξακολουθεί να υπάρχει. Ο αντιδραστήρας 4 είναι σφραγισμένος και απομονωμένος από το υπόλοιπο συγκρότημα με 200 κυβικά μέτρα ενισχυμένο σκυρόδεμα. Στο εσωτερικό του πυρήνα υπάρχουν ακόμα 180 τόνοι ραδιενεργού ουράνιου, ενώ οι υπόλοιποι τρεις αντιδραστήρες του συγκροτήματος συνέχισαν να λειτουργούν για χρόνια λόγω της ανάγκης της Ουκρανίας για φθηνή ενέργεια. Συγκεκριμένα, το εργοστάσιο λειτουργούσε μέχρι το Δεκέμβριο του 2000.

Σήμερα, ελάχιστοι κάτοικοι μένουν εκεί αρνούμενοι να φύγουν, παρότι τα επίπεδα ραδιενέργειας είναι τόσο υψηλά που οι εργαζόμενοι που συντηρούν τη σαρκοφάγο του τραγικού αντιδραστήρα υποχρεώνονται να δουλεύουν μόνο τέσσερις ώρες την ημέρα με ειδικό εξοπλισμό και σύμφωνα με τις αρχές, η περιοχή δεν θα είναι κατάλληλη για τον άνθρωπο για τα επόμενα χρόνια. Για να καταλάβει κανείς το μέγεθος της καταστροφής αξίζει να αναφερθεί ότι η ακτινοβολία που απελευθερώθηκε μετά το δυστύχημα είναι 200 φορές μεγαλύτερη από αυτή των βομβών που έπεσαν σε Χιροσίμα και Ναγκασάκι μαζί. 

Με ραδιενεργές ουσίες έχουν μολυνθεί 2.293 οικισμοί σε 77 περιοχές των 12 περιφερειών. Πλήγηκαν σημαντικά το περιβάλλον, δάση, υδάτινοι πόροι, χάθηκαν εκατοντάδες ανθρώπινες ζωές, εκατοντάδες χιλιάδες άνθρωποι αρρώστησαν και έχασαν τα σπίτια τους. Το 1986 από την ζώνη της ραδιενεργού μόλυνσης μετακινήθηκαν 116 χιλ. άτομα. Μόνο στην Ουκρανία το 2016 υπάρχουν 1.961.904 πολίτες που έχουν την ιδιότητα των θυμάτων της καταστροφής του Τσερνομπίλ, μεταξύ αυτών 108.530 είναι ανάπηροι και 418.777 παιδιά. Στην χώρα πάνω από 35 χιλιάδες οικογένειες λαμβάνουν επιδόματα λόγω θανάτου γονέα εξ αιτίας της καταστροφής του Τσερνομπίλ.  Κατασκευάζεται μία μεγάλη αψίδα, η οποία θα καλύψει τον κατεστραμμένο αντιδραστήρα χωρίς να επιτρέπει την αλληλεπίδρασή του με τον περιβάλλοντα χώρο. Σύμφωνα με τις προβλέψεις των κατασκευαστών, η αψίδα αυτή αναμένεται να ολοκληρωθεί στα τέλη του 2017.

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου

Όμιλος Διεθνών και Ευρωπαϊκών Θεμάτων - ΟΔΕΘ Designed by Templateism.com Copyright © 2014

Από το Blogger.