Latest News

Περιμένοντας τον Γκοντό στις ισραηλινό-τουρκικές σχέσεις



Εισαγωγή
     Το 2010 -μετά την κρίση του Mavi Marmara- η τουρκική ηγεσία αποφασίζει να διακόψει τις διπλωματικές της σχέσεις με το Ισραήλ. Η αποτυχία της εξωτερικής της πολιτικής επιβάλλει σχεδόν την επαναπροσέγγιση. Οι ισορροπίες όμως έχουν αλλάξει κι όχι προς όφελος της Τουρκίας. Δηλώσεις ένθεν κι ένθεν των συνόρων, επισκέψεις αντιπροσωπειών, ατέρμονοι κύκλοι διαπραγματεύσεων, προσχέδια συμφωνίας, μα καμία πρόοδος, καμία υπογραφή.
     Οι σχέσεις Τουρκίας-Ισραήλ θυμίζουν το θεατρικό του Samuel Beckett, Περιμένοντας τον Γκοντό. Οι δύο ήρωες επιμένουν να περιμένουν τον Γκοντό κι εκείνος δεν εμφανίζεται ποτέ. Μόνο που σε αυτή την περίπτωση o ένας από τους δύο -το Ισραήλ- γνωρίζει πως ο Γκοντό δεν υπάρχει. Ωστόσο περιμένει. Ή παριστάνει πως περιμένει, ενώ οι εξελίξεις τρέχουν, ο χρόνος πιέζει και τα οφέλη που αποκομίζει αυξάνονται.
     Σκοπός της παρούσας ανάλυσης είναι η περιγραφή των σχέσεων των δύο χωρών, όπως αυτές διαμορφώθηκαν από το 2010 μέχρι σήμερα, η ανάλυση κι η κατανόηση των κινήτρων για τη συμφιλίωση, των λόγων αδυναμίας συμφωνίας και των παραμέτρων, που επηρεάζουν τη διαδικασία. Πρόκειται για τον αντισημιτισμό, που χαρακτηρίζει την τουρκική κοινωνία, τους Κούρδους και τη Ρωσία. Με την περιγραφή της χαμένης ευκαιρίας για συμφωνία του 2014 καταδεικνύεται ακριβώς η αλλαγή των ισορροπιών στις σχέσεις των δύο κρατών. Το πώς δηλαδή η Τουρκία είναι καταδικασμένη να περιμένει τον Γκοντό.




Το Ιστορικό Μιας Κρίσης
     Αξίζει να ξεκινήσει κανείς από τα γεγονότα.
     Τον Μάη του 2010 ο -αποτελούμενος από οκτώ πολιτικά σκάφη- στολίσκος "Gaza Freedom" επιχειρεί να σπάσει τον ισραηλινό-αιγυπτιακό αποκλεισμό στη Λωρίδας της Γάζας, μεταφέροντας ανθρωπιστική βοήθεια.[1] Την -παράτυπη- ανθρωπιστική επιχείρηση εμποδίζει ο Flotilla 13[2] καταλαμβάνοντας δια της βίας το σκάφος Mavi Marmara, ναυαρχίδα του στολίσκου.[3] Η εκτεταμένη χρήση βίας από πλευράς Ισραηλινών είχε ως αποτέλεσμα το θάνατο 10[4] Τούρκων ακτιβιστών.[5]
     Τον Σεπτέμβρη του 2011 ο -τότε- Τούρκος Υπουργός Εξωτερικών, Ahmet Davutoğlu, κλιμακώνοντας την ένταση μεταξύ των δύο χωρών, ανακοινώνει την αναστολή όλων των στρατιωτικών συμφωνιών με το Ισραήλ, καθώς και την αποπομπή του Ισραηλινού πρέσβη από την Άγκυρα. Το Ισραήλ -δια στόματος αξιωματούχων του- εκφράζει την επιθυμία για αποκλιμάκωση της έντασης.
     Οι ΗΠΑ θορυβούνται από την τροπή των γεγονότων κι αντιδρούν. Η -τότε- Υπουργός Εξωτερικών, Hilary Clinton επιχειρεί να εκκινήσει άμεσα μια διαδικασία αποκλιμάκωσης και συμφιλίωσης.[6]
     Τον Μάρτη του 2013 και μετά από έντονες πιέσεις του Αμερικανού Προέδρου, Barack Obama, ο Ισραηλινός Πρωθυπουργός, Benjamin Netanyahu, υποχωρεί. Τηλεφωνεί στον -τότε- Τούρκο ομόλογό του, Recep Tayyıp Erdoğan, κι απολογείται για το περιστατικό του Mavi Marmara και το θάνατο των Τούρκων πολιτών.
    Επιτυχία! Ή σχεδόν επιτυχία…
     Η διαδικασία συμφιλίωσης παίρνει νέα ώθηση. Ξεκινούν διαπραγματεύσεις, που -αρχικά- οδηγούν σε νέα στασιμότητα. Τον Δεκέμβρη όμως του ίδιου έτους υπάρχει σημαντική πρόοδος με μια ισραηλινή αντιπροσωπεία να επισκέπτεται την Κωνσταντινούπολη και μια τουρκική την Ιερουσαλήμ με διαφορά μερικών εβδομάδων. Κι οι δυο πλευρές αποφασίζουν να αμβλύνουν τη στάση τους. Το μεν Ισραήλ συγκεκριμένα δέχεται να καταβάλει αποζημίωση συνολικού ύψους 20 εκατομμυρίων δολαρίων στις οικογένειες των θυμάτων, η δε Τουρκία να ψηφίσει νόμο στο Κοινοβούλιό της με τον οποίο θα παραιτείται από μελλοντικές διεκδικήσεις εις βάρος μελών των Israel Defense Forces που έλαβαν μέρος στην επιχείρηση.
     Τον Φλεβάρη του 2014 σχηματίζεται ένα προσχέδιο συμφωνίας μεταξύ των δύο χωρών. Αρκετές εβδομάδες αργότερα ο Αμερικανός Πρόεδρος τηλεφωνεί στον Τούρκο πρωθυπουργό και τον πιέζει να δεχτεί τη συμφωνία. Ωστόσο, το πρόβλημα -τη δεδομένη στιγμή- δεν είναι ο Erdoğan. Σύμφωνα με Ισραηλινό αξιωματούχο, εκείνος που καθυστερεί την υπογραφή της συμφωνίας ήταν ο Netanyahu, παρά το γεγονός ότι μόλις μερικές εβδομάδες νωρίτερα έχει δώσει ρητές οδηγίες στη διαπραγματευτική του ομάδα να κάνει ότι μπορεί να φτάσει σε μια συμφωνία που θα τερμάτιζε αυτή την κρίση. [7]
     Η διάλυση της ισραηλινής κυβέρνησης τον Δεκέμβρη του 2014 κι οι εκλογές που ακολουθούν τον Μάρτη του 2015 καθυστερούν ακόμη περισσότερο τη διαδικασία των διαπραγματεύσεων, αφού εκ των πραγμάτων υπάρχει μια αναπροσαρμογή των προτεραιοτήτων με κορυφαία όλων την εκλογική νίκη και τον σχηματισμό κυβέρνησης. Παρ’ όλα αυτά όμως, οι επαφές μεταξύ των δυο κρατών συνεχίζονται κι εντατικοποιούνται εκ νέου τους τελευταίους μήνες.
     Τους τελευταίους αυτούς μήνες οι εξελίξεις οδηγούν στην επανεντατικοποίηση των επαφών μεταξύ του  Joseph Ciechanover, ειδικού απεσταλμένου του Netanyahu για τις επαφές με την Τουρκία και του Feridün Sınırlıoğlu, Υφυπουργού Εξωτερικών της Τουρκίας.
     Στις 17 Δεκέμβρη του 2015 πραγματοποιείται συνάντηση στη Ζυρίχη μεταξύ Sınırlıoğlu, Ciechanover και Yossi Cohen, πρώην Συμβούλου Εθνικής Ασφαλείας και νυν επικεφαλής της Mossad, κατά την οποία συμφωνήθηκαν οι βασικές αρχές της συμφωνίας επαναπροσέγγισης των δύο χωρών. Έχει μάλιστα προηγηθεί μια σειρά δηλώσεων, που  έδειχνε ακριβώς προς αυτή την κατεύθυνση.[8][9]
     Η συμφωνία -με βάση τα όσα γνωρίζουμε- περιλαμβάνει τα εξής βασικά σημεία:
  1. Το Ισραήλ θα καταβάλει αποζημίωση συνολικού ύψους 20 εκατομμυρίων δολαρίων στις οικογένειες των θυμάτων του Mavi Marmara.
  2. Η Τουρκία θα ψηφίσει νόμο στο Κοινοβούλιό της με τον οποίο θα παραιτείται από μελλοντικές διεκδικήσεις εις βάρος μελών των Israel Defense Forces που έλαβαν μέρος στην επιχείρηση κατάληψης του Mavi Marmara.
  3. Ισραήλ και Τουρκία θα αποκαταστήσουν τις διπλωματικές τους σχέσεις.
  4. Η Τουρκία θα απελάσει τον Saleh al-Aruri, υψηλόβαθμο στέλεχος της στρατιωτικής πτέρυγας της Hamas, ο οποίος -εγκατεστημένος στην Κωνσταντινούπολη- συντονίζει τρομοκρατικές επιχειρήσεις εις βάρος Ισραηλινών στη Δυτική Όχθη, καθώς κι ότι θα περιοριστούν γενικότερα οι δραστηριότητες της Hamas στην Τουρκία.[10]
  5. Μόλις το τελικό κείμενο της συμφωνίας υπογραφεί κι από τις δύο χώρες, Ισραήλ και Τουρκία θα εξετάσουν το ενδεχόμενο συνεργασίας στον τομέα της ενέργειας. Το Ισραήλ δηλαδή θα εξετάσει την πώληση φυσικού αερίου στην Τουρκία αλλά και το ενδεχόμενο να περάσει από εκεί ο αγωγός για την εξαγωγή φυσικού αερίου στην Ευρώπη.

Τα κίνητρα πίσω από τη διαδικασία
     Η συμφωνία -σε κάθε περίπτωση- συνεπάγεται με σημαντικά οφέλη και για τις δυο πλευρές. Η Τουρκία και το Ισραήλ πλήττονται με τον τρόπο τους από τις νέες γεωπολιτικές ισορροπίες που διαμορφώνονται στην ευρύτερη περιφέρεια της Μέσης Ανατολής. Όπως -πολύ σωστά- το συνόψισε ο Altay Atli “Turkey and Israel need friends, and in this sense, they have nothing to lose from reconciliation and much to gain.”
     Από τη μία, η Τουρκία βρίσκεται απομονωμένη σε επίπεδο ηγεσίας. Το “zero problem” δόγμα της εξωτερικής της πολιτικής αποτυγχάνει παταγωδώς. Η σκληρή στάση της απέναντι στις διαδηλώσεις στο πάρκο Gezi την οδηγεί σε ρήξη με την -τότε- Ύπατη Εκπρόσωπο της Ευρωπαϊκής Ένωσης για θέματα Εξωτερικής Πολιτικής και Πολιτικής Ασφαλείας, βαρόνη Catherine Ashton. Οι σχέσεις της με τις ΗΠΑ υπονομεύονται από τη στάση που κρατά απέναντι στον συριακό εμφύλιο, με την Ρωσία από την κατάρριψη του ρωσικού αεροσκάφους[11], την Αίγυπτο η επιλογή να στηρίξει το κίνημα των Αδελφών Μουσουλμάνων, ενώ με το Ιράν έχουν νομοτελειακά σχεδόν συγκρουσιακή agenda.
     Από την άλλη, το Ισραήλ ανησυχεί για την κλιμακούμενη αστάθεια που χαρακτηρίζει την ευρύτερη περιφέρεια της Μέσης Ανατολής λόγω του DAESH και του συριακού εμφυλίου. Την ανησυχία του αυτή εντείνει η επανένταξη του Ιράν στο διεθνές σύστημα -από τις ΗΠΑ- με τη συμφωνία της Βιέννης, στην οποία αντιτάχθηκε έντονα, καθώς κι η συνολικά σκληρότερη στάση που επιχειρεί να κρατήσει η κυβέρνηση Obama απέναντι του.
     Κι οι δυο χώρες αισθάνονται την ανάγκη να ισχυροποιήσουν γεωπολιτικά τη θέση τους, να βρουν φίλους και συμμάχους. Κι είναι αυτή η επιτακτική ανάγκη που τις φέρνει πιο κοντά, στην ανατολή μάλιστα μιας εποχής που το Ιράν αποκτά τη δυνατότητα να λειτουργήσει ως ισχυρός περιφερειακός δρών.
     Τουρκία κι Ισραήλ έχουν κρατήσει παρόμοια στάση στον συριακό εμφύλιο. Αν και για διαφορετικούς λόγους επιθυμούν μια “regime change”. Προκειμένου να πετύχουν το στόχο τους υποστηρίζουν -παρασκηνιακά- τις τάξεις των αντικαθεστωτικών στη σταυροφορία τους κατά του καθεστώτος του Προέδρου Bashar Al-Assad. Έχουν επίσης κοινό συμφέρον να μην επιτρέψουν στο Ιράν -που το αντιλαμβάνονται κι οι δυο ως δυνητική απειλή- να αυξήσει την επιρροή του στη Συρία.
     Εξίσου επιτακτική είναι η ανάγκη να μοιραστούν τις πηγές πληροφόρησης που διαθέτουν. Το Ισραήλ διαθέτει ένα ισχυρό δίκτυο πληροφόρησης στο Ιρακινό Κουρδιστάν, που μπορεί τροφοδοτεί την Τουρκία με χρήσιμες πληροφορίες για τις συγκρούσεις με τους Κούρδους αυτονομιστές. Παράλληλα, η Τουρκία διαθέτει ένα αντίστοιχο δίκτυο, που μπορεί να παρέχει στο Ισραήλ πολύτιμες -για την ασφάλεια του- πληροφορίες για τις γραμμές ανεφοδιασμού της Hezbollah στον Λίβανο και για την ιρανική παρουσία σε ολόκληρο το Ιράκ και τη Συρία.
     Επίσης, η Τουρκία έχει ανάγκη κι από σύγχρονα οπλικά συστήματα -που μπορεί να προμηθευτεί από το Ισραήλ- τόσο για να ανταπεξέλθει στην πρόκληση που συνιστά η δράση του PKK στις νότιες περιοχές της, όσο και για να προστατευθεί από επιθέσεις του DAESH.
     Πρόκειται λοιπόν, για έναν «πραγματιστικό διακανονισμό χωρίς κοινό ιδεολογικό υπόβαθρο ή υποβόσκουσες κοινές αρχές» (M.K. Bhadrakumar). Ενδεικτικά, ο Πρόεδρος Erdoğan φέρεται να έχει διαβεβαιώσει την ισραηλινή ηγεσία πως η Τουρκία θα  μειώσει τη στήριξη της προς τη Hamas,[12] ενώ έχει ανακαλέσει το veto της που εμπόδιζε το Ισραήλ να ανοίξει γραφεία στα κεντρικά του NATO στις Βρυξέλλες. [13] Ως αντάλλαγμα για αυτή του την κίνηση επιθυμεί να επωφεληθεί από την ισχυρή επιρροή που ασκεί το Ισραήλ -μέσω του εβραϊκού lobby- στις ΗΠΑ. Φιλοδοξεί δηλαδή, να αμβλύνει τις αμερικανικές πολιτικές που έχουν δυσμενές αντίκτυπο στα συμφέροντά του, αλλά και την κριτική που δέχεται για την αυταρχική του διακυβέρνηση, ώστε να μπορέσει να διευκολύνει τη μετάβαση της Τουρκίας σε ένα προεδρικό σύστημα διακυβέρνησης, που θα του επιτρέψει να διαιωνίσει κι άλλο την παραμονή του στην εξουσία.[14]
      Είναι σημαντικό να μην παραγνωριστεί το γεγονός πως κι οι δυο χώρες έχουν οικονομίες που πλήττονται κι από την εσωτερική αστάθεια, που τροφοδοτείται από τα κύματα βίας και τις ένοπλες συγκρούσεις που τις χαρακτηρίζουν. Αυτή η αναγκαία εμπορική αλληλεξάρτηση συνιστά ένα μεγάλο μέρος της δυναμικής πίσω από τη διαδικασία συμφιλίωσης κι ακόμα περισσότερο τη δυναμική που διατήρησε κι ενίσχυσε τις εμπορικές σχέσεις των δύο χωρών, παρά την σαφή υποβάθμιση των διπλωματικών τους σχέσεων. [15][16]
     Το πλέον χαρακτηριστικό παράδειγμα αφορά στις εξαγωγές της Τουρκίας προς τα κράτη της Μέσης Ανατολής και της Βόρειας Αφρικής. Λόγω της αστάθειας στη Συρία και στο Ιράκ, της γεωγραφικής θέσης και στάσης του Ιράν[17] και το υψηλό κόστος με το οποίο συνεπάγεται η χρήση της Διώρυγας του Σουέζ δεν υπάρχει άλλη συμφέρουσα εναλλακτική από το Ισραήλ. Το 2012 -εν μέσω διπλωματικής κρίσης- υπογράφεται μια ναυτιλιακή συμφωνία για μια Ro-Ro line (γραμμή fast ferries) που συνδέει το λιμάνι της İskenderun με εκείνο της Haifa. Μια συμφωνία δηλαδή, που μπορεί να αποκτήσει μια ισχυρότατη νέα δυναμική -με αμοιβαία οφέλη- μόλις τερματιστεί η κρίση που την κρατά σε μεγάλο βαθμό ανεκμετάλλευτη.
     Ωστόσο, ο πλέον πολλά υποσχόμενος τομέας συνεργασίας μεταξύ των δύο χωρών είναι εκείνος της ενέργειας. Με τα νέα κοιτάσματα φυσικού αερίου το Ισραήλ αποκτά τη δυνατότητα όχι μόνο να ικανοποιήσει τις ενεργειακές του ανάγκες, αλλά και να καταστεί εξαγωγέας.
     Το κοίτασμα Leviathan -με ένα συμβόλαιο αξίας $1,3 δις- θα εφοδιάσει με 6 δις κυβικά μέτρα φυσικού αερίου -σε διάστημα 18 χρόνων- δυο ιδιωτικές εταιρίες, την Edeltech Group και την τουρκική Zorlu Enerji, οι οποίες θα κατασκευάσουν δύο εργοστάσια παραγωγής ενέργειας στο Ισραήλ.[18]
     Η κυβέρνηση έχει αποφασίσει να εξάγει το 50% του φυσικού αερίου που θα αντλήσει από το πελώριο κοίτασμα[19] (ποσοστό που αντιστοιχεί σε περίπου 11 τρις κυβικά μέτρα φυσικού αερίου[20]). Με εφαλτήριο αυτή την απόφαση ισραηλινές εταιρίες ενέργειας υπογράφουν συμφωνίες με την Αίγυπτο, τους Παλαιστινίους και την Ιορδανία.
     Το 2012 η συμφωνία με την Αίγυπτο καταρρέει λόγω επιθέσεων παραστρατιωτικών ομάδων στον αγωγό φυσικό αερίου που διέσχιζε τη χερσόνησο του Σινά και για τις οποίες το αραβικό κράτος υποχρεώθηκε να πληρώσει οικονομική αποζημίωση ύψους $2 δις. Οι Παλαιστίνιοι έκαναν πίσω σε ό,τι αφορά στη συμφωνία τους με το Ισραήλ λόγω εσωτερικής αντιπολίτευσης, ενώ η Ιορδανία αγοράζει πολύ μικρές ποσότητες.[21]
     Για αυτούς τους λόγους εντατικοποιείται η τριμερής προσέγγιση Ισραήλ-Κύπρου-Ελλάδας, αφού η εξαγωγή φυσικού αερίου προς την ευρωπαϊκή αγορά φαίνεται να είναι το πιο πιθανό σενάριο. Άλλωστε η Ευρωπαϊκή Ένωση επιθυμεί να απεξαρτηθεί από το ρωσικό φυσικό αέριο μετά την ουκρανική κρίση. [22] Είναι προφανές πως ο δρόμος από το Ισραήλ για την Ευρώπη περνάει είτε από την Τουρκία, η οποία επίσης επιθυμεί την -μερική έστω- απεξάρτησή της από το ρωσικό αέριο[23], είτε από την Κύπρο και την Ελλάδα.[24][25]
     Ένας αγωγός που θα διασχίζει την Κύπρο και την Ελλάδα υπολογίζεται πως θα κοστίσει τουλάχιστον τέσσερις φορές περισσότερο από τα $2 δις που θα κοστίσει ένας αγωγός που θα διασχίζει την Τουρκία. Παρά το κόστος όμως που έχει αυτή η επιλογή θα μπορούσε να ενισχύσει μια δυνητικά στρατηγική συμμαχία. Κύπρος κι Ελλάδα είναι κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Μπορεί να μην έχουν τη δυνατότητα να χαράξουν την ευρωπαϊκή πολιτική, αλλά μπορούν να μπλοκάρουν αποφάσεις των ευρωπαϊκών οργάνων που απαιτούν consensus και θίγουν τα ισραηλινά συμφέροντα.[26]
     Είναι σημαντικό να επισημανθεί αυτό που -σωστά- επισημαίνει κι ο Alon Liel, πρώην πρέσβης του Ισραήλ στην Τουρκία, πως το Ισραήλ δεν αντέδρασε στην αναγνώριση του παλαιστινιακού κράτους από το ελληνικό Κοινοβούλιο, επειδή δεν επιθυμεί να διαταράξει τις σχέσεις που αναπτύσσει με την Ελλάδα.[27]
    Ένα τελευταίο αν κι ισχνό -πλέον- κίνητρο συνεργασίας των δύο χωρών είναι το αυξανόμενο water stress με το οποίο βρίσκεται αντιμέτωπο το Ισραήλ. Σύμφωνα με εκτιμήσεις, το Ισραήλ θα ξεμείνει από νερό μέσα στα επόμενο 10-5 χρόνια.
     Το 1998 Ισραήλ και Τουρκία ξεκινούν να συζητούν το ενδεχόμενο κατασκευής ενός υποθαλάσσιου αγωγού που -δια μέσω βορείου Κύπρου- θα εφοδίαζε το Ισραήλ με πόσιμο νερό.[28]  Η εξασφάλιση των αναγκών του σε πόσιμο νερό θα μπορούσε να καταστεί το Ισραήλ “superstate” στη Μέση Ανατολή. Υπήρχε πρόβλεψη μέχρι να κατασκευαστεί ο αγωγός, η μεταφορά του νερού να γίνεται από το Manavgat στο Ashkelon με τάνκερ.
     Παρά το γεγονός ότι μια συμφωνία είχε αρχίσει να καταρτίζεται, η Υπουργική Επιτροπή Οικονομικών ενέκρινε ένα κονδύλι ύψους $700 εκατομμυρίων για την ενίσχυση της ικανότητας αφαλάτωσης του Ισραήλ.[29]
     Σήμερα λειτουργούν στο Ισραήλ ήδη δύο εργοστάσια αφαλάτωσης και κατασκευάζονται άλλα τέσσερα.




[1] Sherwood, H. (Μάιος 2010). Gaza aid flotilla to set sail for confrontation with Israel. The Guardian. Διαθέσιμο σε: http://www.theguardian.com/world/2010/may/25/gaza-flotilla-aid-attempt (Ανακτήθηκε 29 Απριλίου, 2016).

[2] Πρόκειται για την ελίτ των ναυτικών μονάδων commando του Ισραήλ. Συχνά παρομοιάζονται με τους US Navy Seals και τη Britain's Special Boat Service.

[3] Booth, R. (Μάιος 2010). Israeli attack on Gaza flotilla sparks international outrage. The Guardian. Διαθέσιμο σε: http://www.theguardian.com/world/2010/may/31/israeli-attacks-gaza-flotilla-activists (Ανακτήθηκε 29 Απριλίου, 2016).

[4] Εννέα σκοτώθηκαν κατά τη διάρκεια της επιχείρησης κι ένας «υπέκυψε στα τραύματα του» μερικές μέρες αργότερα.

[5] Ravid, B. (Δεκέμβριος 2015). Five Years After Gaza Flotilla Raid, Israel and Turkey Reach Understandings on Ending Crisis. Haaretz. Διαθέσιμο σε: http://www.haaretz.com/israel-news/1.692478 (Ανακτήθηκε 29 Απριλίου, 2016).

[6] Champion, M. (Σεπτέμβριος 2011). Turkey Expels Israeli Ambassador. The WallStreet Journal. Διαθέσιμο σε: http://www.wsj.com/articles/SB10001424053111904583204576546090960152806 (Ανακτήθηκε 29 Απριλίου, 2016).

[7] Ravid, B. ο.π., π.5

[8] Στις 9/12 από τον İbrahim Kalın, εκπρόσωπο του Τούρκου Προέδρου, στις 14/ 12 από τον Dore Gold, Γενικό Διευθυντή του Ισραηλινού Υπουργείου Εξωτερικών και την ίδια μέρα κι από τον ίδιο τον Πρόεδρο Erdogan, ο οποίος υπογράμμισε τα οφέλη της επαναπροσέγγισης για όλα τα μέρη.

[9] Atli, A. (Δεκέμβριος 2015). Gas and commerce deals on tap to thaw Turkey-Israel relations. Asia Times. Διαθέσιμο σε: http://atimes.com/2015/12/gas-and-commerce-deals-on-tap-to-thaw-turkey-israel-relations/ (Ανακτήθηκε 29 Απριλίου, 2016).

[10] Ο όρος για την απέλαση του Saleh al-Aruri δεν υπήρχε στο προηγούμενο προσχέδιο συμφωνίας, προστέθηκε από το Ισραήλ τον τελευταίο χρόνο. Τούρκοι αξιωματούχοι βέβαια ισχυρίζονται πως έχει ήδη εγκαταλείψει τη χώρα λόγω «εσωτερικών διεργασιών» της Hamas.
Soffer, A. (Δεκέμβριος 2015). Turkey: Normalization with Israel only if Gaza blockade lifted. Israel National News. Διαθέσιμο σε: http://www.israelnationalnews.com/News/News.aspx/205585#.VvwGHUdLbR5 (Ανακτήθηκε 29 Απριλίου, 2016).

[11] Η κατάρριψη του μαχητικού αεροσκάφους ήταν απλώς η σταγόνα που ξεχείλισε το ποτήρι. Οι σχέσεις Ρωσίας -Τουρκίας κλυδωνίζονταν ήδη με τη Ρωσία να παρατηρεί ενοχλημένη τη στάση της Τουρκίας σε ό,τι αφορά στον συριακό εμφύλιο και την Τουρκία να κατηγορεί τη Ρωσία πως υποστηρίζει ομάδες Κούρδων, που επιχειρούν εις βάρος της από το συριακό έδαφος.

[12] Υπάρχουν αναφορές πως ο Erdogan συναντήθηκε με τον επικεφαλής του Πολιτικού Γραφείου της Hamas, Khaled Meshaal, στην Κωνσταντινούπολη το Σάββατο 19/12/2015 και τον -τότε- Πρωθυπουργό, Ahmet Davutoglu, τη  Κυριακή 20/12/2015. Ωστόσο, σύμφωνα με -αντιφατικές- αναφορές Τούρκων αξιωματούχων, η Hamas παραμένει εκτός των τρεχουσών διαπραγματεύσεων με αποτέλεσμα να υπάρχουν διαφορετικές αναγνώσεις για τις συναντήσεις του Meshaal.
  Idiz, S. (Δεκέμβριος 2015). Are mutual feelings of isolation pushing Turkey, Israel closer?. Al-Monitor. Διαθέσιμο σε: http://www.al-monitor.com/pulse/originals/2015/12/turkey-israel-regional-developments-forced-improvment.html#ixzz44PYSFn9M (Ανακτήθηκε 29 Απριλίου, 2016).

[13] Varol, T. (Μάιος 2016). Russia Remains Determined To Stop Israel-Turkey Pipeline Deal. OilPrice.com. Διαθέσιμο σε: oilprice.com/Energy/Natural-Gas/Russia-Remains-Determined-To-Stop-Israel-Turkey-Pipeline-Deal.html (Ανακτήθηκε 20 Μαΐου, 2016).

[14] Bhadrakumar, M. Κ. (Δεκέμβριος 2015). Israel is the winner in the reconciliation with Turkey. The Asian Times. Διαθέσιμο σε: http://atimes.com/2015/12/israel-is-the-winner-in-the-reconciliation-with-turkey/ (Ανακτήθηκε 29 Απριλίου, 2016).

[15] Οι εμπορικές συναλλαγές μεταξύ Ισραήλ και Τουρκίας αυξήθηκαν από $3.44 δις το 2010 σε $5.83 το 2014 και συνεχίζουν να αυξάνονται και κατά το 2015 σύμφωνα με τα δεδομένα που δόθηκαν στη δημοσιότητα από το Υπουργείο Οικονομίας του Ισραήλ.

[16] Jewish News International News Staff. (Ιανουάριος 2016). Israeli Exports to US Down, Up Elsewhere. The Jewish Press. Διαθέσιμο σε: http://www.jewishpress.com/news/israeli-exports-to-us-down-up-elsewhere/2016/01/10/ (Ανακτήθηκε 29 Απριλίου, 2016).

[17] Το Ιράν δεν αποτελεί μόνο μια μεγάλη παράκαμψη για τα τουρκικά φορτηγά που κατευθύνονται σε ξένες αγορές, αλλά και μάλλον προβληματικός εμπορικός εταίρος, αφού επιβαρύνει τα τουρκικά φορτηγά που διέρχονται των συνόρων του με ένα επιπλέον ειδικό τέλος.

[18]Ένα εργοστάσιο θα κατασκευαστεί στο Tamar  με εκτιμώμενο κόστος στα $250 εκατομμύρια κι ένα στο Ashhod με εκτιμώμενο κόστος στα $125 εκατομμύρια. 
 Surkes, S. (Φεβρουάριος 2016). $1.3 billion of natural gas pledged for two new Israeli power plants. The times of Israel. Διαθέσιμο σε: http://www.timesofisrael.com/1-3-billion-of-natural-gas-pledged-for-two-new-israeli-power-plants/ (Ανακτήθηκε 29 Απριλίου, 2016).

[19] Ηurriyet Daily News Staff. (Δεκέμβριος 2015). ‘Turkey-Israel must reconcile in 4 weeks’. Ηurriyet. Διαθέσιμο σε: www.hurriyetdailynews.com/turkey-israel-must-reconcile-in-4-weeks.aspx (Ανακτήθηκε 29 Απριλίου, 2016).

[20] Levi Julian, H. (Φεβρουάριος 2016). Leviathan’s First Deal Signed With Israeli-Turkish Consortium. The Jewish Press. Διαθέσιμο σε: http://www.jewishpress.com/news/breaking-news/leviathans-first-deal-signed-with-israeli-turkish-consortium/2016/02/01/ (Ανακτήθηκε 29 Απριλίου, 2016).

[21] Ισραήλ και Αίγυπτος κατέφυγαν σε διεθνή διαιτησία για την επίλυση της διαφοράς.

[22] Ηurriyet Daily News Staff. (Δεκέμβριος 2015). Ο.π., π.17

[23] Η Τουρκία μάλιστα επιθυμεί η πρώτη μεταφορά φυσικού αερίου από το Ισραήλ να γίνει μόλις το 2020.
Varol, T. (Μάιος 2016). Ο.π., π.13

[24] Οι εξαγωγές φυσικού αερίου στις ασιατικές αγορές είναι ένα ρεαλιστικό πλην όμως όχι ιδιαίτερα πιθανό σενάριο.

[25]Η Τουρκία καλύπτει με το εισαγόμενο από τη Ρωσία φυσικό αέριο το 55% των ενεργειακών αναγκών της
Kemal, L. (Δεκέμβριος 2015). Turkey and Israel: five years later. Τoday's Ζaman. Διαθέσιμο σε: www.todayszaman.com/columnist/lale-kemal/turkey-and-israel-five-years-later_407565.html (Ανακτήθηκε 29 Απριλίου, 2016).

[26] KEINON, H. (Ιανουάριος 2016). Using Israel's gas to cement ties. The Jerusalem Post. Διαθέσιμο σε: http://www.jpost.com/Israel-News/Politics-And-Diplomacy/Analysis-Using-Israels-gas-to-cement-ties-443207 (Ανακτήθηκε 30 Απριλίου, 2016).

[27] Ηurriyet Daily News Staff., ο.π., π. 17

[28] Η Τουρκία όχι μόνο έχει τη γεωγραφική τύχη να έχει στο έδαφός της τις πηγές του Τίγρη και του Ευφράτη, αλλά κατασκευάζει μια σειρά από φράγματα που θα της επιτρέψουν να αυξήσει τα διαθέσιμα αποθέματα νερού. 

[29] LoBaido, A. (Δεκέμβριος 2015). Israel plans water pipeline from Turkey. Defend Democracy Press. Διαθέσιμο σε: http://www.defenddemocracy.press/israel-plans-water-pipeline-from-turkey/ (Ανακτήθηκε 2 Μαΐου, 2016).

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου

Όμιλος Διεθνών και Ευρωπαϊκών Θεμάτων - ΟΔΕΘ Designed by Templateism.com Copyright © 2014

Από το Blogger.